دانشگاه استنفورد؛ مهد دانش و نوآوری در قلب دره سیلیکون

دانشگاه استنفورد؛ مهد دانش و نوآوری در قلب دره سیلیکون
۰۷ فروردین ۱۳۹۹
(0)

دانشگاه به‌عنوان یکی از سه ضلع اصلی توسعه‌های نوآورانه، در کنار دو مأموریت آموزش و پژوهش خود، نقش جدیدی پذیرفته که موجب ظهور مفهوم «دانشگاه‌های کارآفرین» شده است. یکی از دانشگاه‌هایی که از سوی بسیاری از نهادهای بین‌المللی، به‌عنوان یکی از نوآورترین دانشگاه‌های جهان و در صدر لیست دانشگاه‌های موفق قرار گرفته است، دانشگاه استنفورد است که در این نوشتار، به معرفی اجمالی آن خواهیم پرداخت.

مقدمه

تولید دانش و توسعه فناوری‌های نوین، در گرو همکاری موفق و تنگاتنگ «دانشگاه‌ها»، «سازمان‌های دولتی» و «آزمایشگاه‌های صنعتی» است. با گسترده شدن استفاده از فناوری‌های مختلف در اقتصاد و کسب‌وکارهای فعلی، شاهد ظهور نوع جدیدی از تعاملات و هم‌پوشانی‌های فزاینده بین این سه رکن اصلی و کلیدی اکوسیستم نوآوری هستیم که تحت عنوان «مارپیچ سه‌گانه دولت، صنعت و دانشگاه»، شناخته می‌شود.

دانشگاه به‌عنوان یکی از سه ضلع اصلی توسعه‌های نوآورانه، در کنار دو مأموریت آموزش و پژوهش خود، نقش جدیدی پذیرفته که موجب ظهور مفهوم «دانشگاه‌های کارآفرین» شده است. بدیهی است که با ورود دانشگاه‌ها به حوزه نوآوری و کارآفرینی، میزان نوآوری در دانشگاه، به معیاری مهم برای ارزشیابی این نهاد بدل می‌گردد.

یکی از دانشگاه‌هایی که از سوی بسیاری از نهادهای بین‌المللی، به‌عنوان یکی از نوآورترین دانشگاه‌های جهان و در صدر لیست دانشگاه‌های موفق قرار گرفته است، دانشگاه استنفورد (Stanford University) است که در این نوشتار، به معرفی اجمالی آن خواهیم پرداخت.

 

نگاهی به استنفورد

دانشگاه استنفورد، یکی از مشهورترین دانشگاه‌های جهان است که در شهر استنفورد آمریکا (مابین سانفرانسیسکو و سن خوزه) و در دره سیلیکون ایالت کالیفرنیا به‌عنوان مهد نوآوری و فناوری جهان، واقع شده است. این دانشگاه، در سال ۱۸۸۵ میلادی، توسط «لیلاند استنفورد» (Leland Stanford) و همسرش «جین لادروپ» (Jane Lathrop Stanford)، به‌عنوان یادبودی برای پسر ناکامشان که در ۱۶ سالگی درگذشت، تأسیس گردید.

بنا بر آنچه در وب‌سایت رسمی استنفورد آمده است، کلنگ احداث این دانشگاه، در سال ۱۸۸۵ میلادی و از سوی لیلاند استنفورد، سناتور جمهوری‌خواه ایالت کالیفرنیا و همسرش به زمین خورد. لیلاند استنفورد، از بنیان‌گذاران و فعالان راه‌آهن ریلی آمریکا و فرماندار سابق کالیفرنیا بود. وی و همسرش، پس از فوت نابهنگام فرزندشان که به بیماری حصبه دچار شده بود، تصمیم به ساخت دانشگاهی به‌عنوان یادبودی برای وی گرفتند. از ابتدای اکتبر سال ۱۸۹۱ میلادی، این دانشگاه با نام «Leland Stanford Junior University» آغاز به کار کرد که البته هنوز هم، این اسم به‌عنوان نام حقوقی دانشگاه تلقی می‌شود.

با وجودی که اهدای زمین وسیع دانشگاه از سوی بنیان‌گذاران، اقدامی کلیدی برای توسعه و راه‌اندازی دانشگاه محسوب می‌شد، اما سال‌های دشواری پیش روی استنفورد قرار داشت. حتی ثروت خانواده استنفورد نیز، اهداف توسعه‌ای مدیران دانشگاه در سال‌های اولیه را تأمین نمی‌کرد و زلزله سال ۱۹۰۶ میلادی نیز، با نابودی ساختمان دانشگاه و فوت دو نفر، ضربه دیگری بر اقدامات اولیه دانشگاه بود. یکی از رئیس‌جمهوران اسبق آمریکا، «هربرت هوور» (Herbert Hoover) که تحصیلات خود را در این دانشگاه گذرانده، در زمره افراد تأثیرگذاری بود که نقشی کلیدی در ساماندهی اوضاع، جمع‌آوری کمک‌های مالی و ساخت و سر پا شدن مجدد استنفورد داشت.

یک افسانه جالب و البته نادرست پیرامون تأسیس دانشگاه استنفورد، تصمیم به تأسیس این دانشگاه از سوی آقا و خانم استنفورد، پس از رد شدن درخواستشان توسط رئیس دانشگاه هاروارد است. بنا بر این باور عامیانه، خانم و آقای استنفورد که پسر خود را به‌عنوان دانشجوی دانشگاه هاروارد از دست می‌دهند، برای ساخت یادبودی از فرزندشان، به ملاقات رئیس هاروارد می‌روند. پس از مدت‌ها انتظار برای ملاقات رئیس وقت دانشگاه، آن‌ها درخواستشان را مطرح می‌کنند که با مخالفت وی مواجه می‌شود. وی به آن‌ها می‌گوید: «ما نمی‌توانیم برای هر درگذشته هاروارد، مجسمه‌ای بنا کنیم. اگر این کار را می‌کردیم، اینجا شبیه به قبرستان می‌شد». در جواب، خانم استنفورد به این اشاره می‌کند که آن‌ها نیازی به مجسمه ندارند و تنها می‌خواهند ساختمانی به دانشگاه اهدا کنند که این مورد هم با مخالفت رئیس مواجه شد. وی گفت: «فکر می‌کنید یک ساختمان چقدر هزینه در بر دارد؟ ما بیش از ۷/۵ میلیون دلار ارزش فیزیکی در هاروارد داریم». خانم استنفورد در پاسخ سکوت کرد و به شوهرش گفت: «اگر این هزینه برای راه‌اندازی یک دانشگاه کافی است، چرا خودمان این کار را نکنیم؟»

کمی دقت به این داستان‌سرایی جذاب اما کاملاً دروغ، غیرممکن بودن آن را نشان می‌دهد. اول این‌که آقای لیلاند استنفورد، از مشهورترین افراد آن زمان محسوب می‌شد و تصور این‌که رئیس هاروارد وی را نشناسد، بسیار عجیب است. از سوی دیگر، فرزند آن‌ها چند هفته قبل از تولد ۱۶ سالگی، در فلورانس ایتالیا درگذشت و عملاً نمی‌توانست دانشجوی دانشگاه هاروارد باشد!

بنا بر شواهد و اسناد معتبر، صبح روز بعد از فوت جونیور جوان (۱۳ مارس ۱۸۸۴)، آقای لیلاند استنفورد از خواب برخاسته و با حالتی مغموم، به همسرش گفته: «فرزندان کالیفرنیا، فرزندان ما هستند». این جمله، سرآغاز واقعی دانشگاه استنفورد محسوب می‌شود، روایتی که به واقعیت نزدیک‌تر است. 

استنفورد، به عنوان یک دانشگاه خصوصی، در زمره پیشگامان حوزه تحقیق، پژوهش و نوآوری قرار داشته و با ضریب پذیرش ۴/۷ درصدی، عنوان رقابتی‌ترین دانشگاه جهان را به خود اختصاص داده است. این دانشگاه، متشکل از هفت دانشکده اصلی، از جمله دانشکده مهندسی، علوم انسانی، حقوق، بازرگانی (کسب‌وکار) و پزشکی است و افراد مشهوری همچون ایلان ماسک (Elon Musk)، مدیر شرکت تسلا، تایگر وودز (Tiger Woods)، گلف باز معروف و سرگی برین (Sergey Brin)، یکی از بنیان‌گذاران گوگل، در این دانشگاه درس خوانده‌اند. از برجسته‌ترین چهره‌های تحصیل‌کرده ایرانی در دانشگاه استنفورد، می‌توان به «سیمین دانشور»، «امید کردستانی» و «مریم میرزاخانی» اشاره نمود.

یک نکته جالب پیرامون دانشگاه استنفورد، تأسیس و راه‌اندازی شمار زیادی از شرکت‌های موفق بین‌المللی، از جمله گوگل (Sergey Brin & Larry Page)، یاهو (David Filo & Jerry Yang)، اینستاگرام (Kevin Systrom)، نایک (Phil Knight)، جنرال موتورز (Mary Barra) و لینکدین (Reid Hoffman)، از سوی فارغ‌التحصیلان این دانشگاه است. گردش مالی این شرکت‌ها، سالیانه بالغ بر ۲/۵ تریلیون دلار است که اگر آن‌ها را یک کشور مستقل در نظر بگیریم، در زمره ده اقتصاد بزرگ جهان قرار می‌گیرد. برندگان متعدد جوایز نوبل، به همراه موفقیت در دنیای کسب‌وکار، به خوبی نشان می‌دهد که این دانشگاه، در کنار رسالت آموزش و پژوهش، آماده‌سازی افراد برای ورود به حوزه کارآفرینی و نوآوری را سرلوحه فعالیت‌های خود قرار داده است.

 

نوآوری و خلاقیت در استنفورد

دانشگاه استنفورد، بالغ بر ۱۶.۴۲۴ دانشجو و ۲.۲۱۹ عضو هیئت علمی (بر اساس آمار اعلام شده توسط وب‌سایت دانشگاه در تاریخ ۲۰ مارس ۲۰۲۰) داشته و رقابت بین بسیاری از نوابغ و دانش‌آموزان خلاق برای ورود به این دانشگاه، موجب شده تا پتانسیل قابل‌توجهی از دانش، تخصص و خلاقیت، در این دانشگاه تجمیع گردد. بدیهی است که ارزش‌افزایی از این ایده‌پردازان جوان و هدایت بهینه انرژی خلاقانه آن‌ها، هنر و دانش خاصی را می‌طلبد که سیاست‌گذاران و مدیران این دانشگاه، به خوبی از عهده آن برآمده‌اند.

گواه موفقیت دانشگاه استنفورد در زمینه نوآوری و تجاری‌سازی اختراعات، پنج سال صدرنشینی این دانشگاه در فهرست دانشگاه‌های نوآور جهان است. گفتنی است که مؤسسه رویترز از سال ۲۰۱۵ میلادی، اقدام به ارزیابی و رتبه‌بندی دانشگاه‌های نوآور در سطح جهان نموده که از همان ابتدای امر، دانشگاه استنفورد خود را به‌عنوان پیشگام نوآوری در جهان مطرح ساخته است. استفاده از داده‌های آماری کاربردی و متمرکز بر موضوعات کارآفرینی و تجاری‌سازی، نظیر تعداد ثبت اختراع، موفقیت در اخذ گواهی ثبت اختراع و میزان استنادات پتنت‌ها، ارزیابی رویترز را واقع‌بینانه و همراه با درصد خطای بسیار ناچیز نموده و علاوه بر آن، ارزش و اهمیت سیستم پتنت در موفقیت‌های دانشگاهی را نشان می‌دهد.

طبق آخرین گزارش رویترز، تعداد درخواست‌های ثبت اختراع دانشگاه استنفورد در طی سال‌های ۲۰۱۲ الی ۲۰۱۷ میلادی، برابر با ۷۲۸ مورد بوده است. این آمار، در مقایسه با ۶۹۱ درخواست اعلام شده در گزارش سال ۲۰۱۸ (مربوط به مجموع سال‌های ۲۰۱۱ الی ۲۰۱۶)، حاکی از یک افزایش نسبی است. شایان ذکر است که بر مبنای اطلاعات استخراج شده برای سال‌های ۲۰۱۲ الی ۲۰۱۷، نرخ اخذ گواهی به‌عنوان یکی از شاخص‌های کلیدی در ارزیابی نوآوری‌های دانشگاهی، در دانشگاه استنفورد برابر با ۴۰/۸ درصد بوده که نشان از کیفیت نوآوری‌ها و اختراعات توسعه یافته در این دانشگاه دارد و سبد پتنت این دانشگاه را به یک منبع ارزشمند و درآمدزا بدل نموده است. لازم به ذکر است که این نرخ، برای مجموعه درخواست‌های به ثبت رسیده بین سال‌های ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۷ میلادی محاسبه شده است.

یک نکته کلیدی در ارتباط با دانشگاه استنفورد، امتیاز مرتبط با تجاری‌سازی این دانشگاه است که با میانگین محاسبه شده برای صد دانشگاه برتر جهان از منظر نوآوری، فاصله‌ قابل ذکری دارد. امتیاز محاسبه شده برای این دانشگاه در سال ۲۰۱۹ میلادی، ۷۵/۲ بوده که از میانگین ۴۰/۵، فاصله‌ای تقریباً دو برابری دارد. به نظر می‌رسد که حضور نخبگان و استقبال شایان ذکر برای حضور در این دانشگاه، به همراه استقرار در قلب نوآوری و خلاقیت جهان (دره سیلیکون)، شرایطی مطلوب را برای تجاری‌سازی اختراعات دانشگاهی در استنفورد پدید آورده است. موفقیت بسیاری از فارغ‌التحصیلان این دانشگاه و شبکه ارتباطی آن‌ها، خود منبعی الهام‌بخش و بسیار باارزش برای نوآوران و مخترعین استنفورد به حساب می‌آید. لازم به ذکر است که بودجه تحقیقاتی دانشگاه استنفورد، سالیانه بالغ بر ۱/۶ میلیارد دلار بوده که موتور محرکه مهمی برای نوآوری‌های ارائه شده توسط این دانشگاه می‌باشد.

 

گاه‌شمار نوآوری‌ها و اختراعات کلیدی استنفورد

۱۹۳۷: طراحی و توسعه لوله کلایسترون خلأ با فرکانس بالا توسط روسل واریان (Russell Varian)، سیگورد واریان (Sigurd Varian) و ویلیام هانسن (William Hansen) که مسیر تحقیقات برای جهت‌یابی هوایی، ارتباطات ماهواره‌ای و شتاب‌دهنده ذرات پرانرژی را هموار نمود.

۱۹۳۹: طراحی نوسان‌ساز دقیق صدا توسط ویلیام هیولت (William Hewlett) و دیوید پاکارد (David Packard)، به‌عنوان اولین روش کم‌هزینه برای سنجش فرکانس‌های صدا (این کشف بزرگ، مقدمه‌ای برای تأسیس یکی از مشهورترین شرکت‌های آمریکایی، به نام هیولت پاکارد یا «HP» گردید).

۶ نوامبر ۱۹۵۲: دریافت اولین جایزه نوبل استنفورد توسط فلیکس بلاش (Felix Bloch)، برای تصویربرداری مغناطیسی «MRI».

۱۹۶۴: کشف روش درمان لیزری برای قرنیه چشم از سوی میلتون فلاکز (Milton Flocks) و کریستین ژنگ (Christian Zweng).

۱۹۶۶: پیشگامی در فناوری هوش مصنوعی توسط جان مک‌کارتی (John Mccarthy) از آزمایشگاه هوش مصنوعی استفنورد (SAIL) که موفق به طراحی نخستین سیستم تعاملی برای طراحی کامپیوتری گردید (محققین این آزمایشگاه، دستاوردهای خلاقانه‌ای در حوزه رباتیک، چاپ لیزری و مونتاژ خودکار داشته‌اند).

۱۹۶۷: کشف الگوریتمی برای تولید موسیقی با استفاده از ترکیب‌کننده‌های دیجیتال و تولید موسیقی دیجیتالی توسط جان چونینگ (John Chowning). استنفورد مجوز بهره‌برداری از پتنت مربوطه را در ازای دریافت ۲۳ میلیون دلار، به شرکت یاماها (Yamaha) اعطا نمود.

۱۹۶۷: سنتز «DNA» توسط آرتور کورنبرگ (Arthur Kornberg) که مسیر را برای مطالعات حوزه ژنتیک هموار نمود.

۶ ژانویه ۱۹۶۸: انجام اولین پیوند قلب انسان توسط دکتر نورمن شاموی (Norman Shumway).

۱۹۷۰: اختراع فلوسایتومتری (Flow cytometry) برای شناسایی آسان انواع سلول‌ها توسط لئونارد هرزنبرگ (Leonard Herzenberg) که تحقیقات در زمینه سلول‌های بنیادی را امکان‌پذیر نمود.

۱۹۷۱: نصب اولین صفحه‌نمایش کامپیوترهای اداری توسط آزمایشگاه هوش مصنوعی استنفورد (SAIL).

۱۴ جولای ۱۹۷۱: انجام اولین بررسی‌های بالینی برای نشان دادن نقش کلسترول در بیماری‌های قلبی توسط پیتر وود (Peter Wood) و همکارش.

۱۹۷۳: اختراع «GPS» توسط بردفورد پارکینسون (Bradford Parkinson).

۱۹۷۴: انتشار پروتکل کنترل انتقال (یکی از مؤلفه‌های اصلی اینترنت) توسط وینتون کرف (Vinton Cerf)، استاد ریاضیات استنفورد و دانشجویان وی.

۱۹۷۶: اعطای جایزه نوبل فیزیک به بورتون ریچتر (Burton Richter).

۱۹۸۰: اعطای جایزه نوبل شیمی به پائول برگ (Paul Berg).

۱۹۸۱: اولین عمل پیوند موفق قلب-ریه توسط دکتر بروس ریتز (Bruce Reitz).

۱۹۸۱: دستاوردهای درخشان در زمینه درمان سرطان توسط دکتر رونالد لوی (Ronald Levy).

۱۹۸۲: آغاز عصر جدید علوم کامپیوتر استنفورد و تأسیس شرکت‌های زایشی «SUN Microsystems» و «Silicon Graphics» و «Knowledge Systems Lab (KSL)».

۱ جولای ۱۹۸۸: انتشار مقاله‌ای با موضوع جداسازی سلول‌های بنیادی توسط دکتر ایروینگ ویسمن (Irving Weissman) که امکان درمان بیماری‌های غیرقابل درمان مانند سرطان را با استفاده از سلول‌های بنیادی امکان‌پذیر نمود.

۱۹۹۰: اعطای جایزه نوبل اقتصاد به ویلیام شارپ (William Sharpe)، برای طراحی مدل قیمت‌گذاری دارایی‌ها (ابزاری برای کمک به تصمیم‌گیری در حوزه سرمایه‌گذاری).

۱۹۹۰: اعطای جایزه نوبل فیزیک به ریچارد تیلور (Richard Taylor).

۱۲ دسامبر ۱۹۹۱: آغاز به کار اولین وب‌سایت آمریکای شمالی (یک پایگاه داده جهانی از چکیده‌ مقالات علمی در حوزه فیزیک ذرات).

۱۹۹۶: اعطای جایزه نوبل فیزیک به داگلاس اوشروف (Douglas Osheroff).

۱۹۹۷: اعطای جایزه نوبل فیزیک به استیون چو (Steven Chu).

۷ آوریل ۱۹۹۷: اعطای جایزه پولیتزر در حوزه تاریخ به جک راکوف (Jack Rakove)، برای کتاب مشهور «معناهای اصلی: سیاست و ایده‌هایی برای ایجاد قانون اساسی».

۱۳ اکتبر ۱۹۹۸: اعطای جایزه نوبل فیزیک به رابرت لاگلین (Robert Laughlin).

۱۰ آوریل ۲۰۰۰: اعطای جایزه پولیتزر در حوزه تاریخ به دیوید کندی (David Kennedy)، برای کتاب «آزادی از هراس: مردم آمریکا در دوران رکود و جنگ، ۱۹۴۵-۱۹۲۹».

۲۰۰۱: اعطای جایزه نوبل فیزیک به کارل وایمن (Carl Wieman) و اریک کورنل (Eric Cornell).

۲۰۰۱: اعطای جایزه نوبل اقتصاد به میشائیل اسپنس (Michael Spence)، بابت توضیح و تفسیر نحوه تأثیرگذاری اطلاعات بر بازارهای مالی.

۸ اکتبر ۲۰۰۵: اختصاص جایزه دو میلیون دلاری مسابقات صحرایی نوادا به خودروی رباتیک «Stanley» که در آزمایشگاه هوش مصنوعی استنفورد طراحی شده بود.

۲۰۰۶: اعطای جایزه نوبل شیمی به روجر کورنبرگ (Roger Kornberg).

۲۰۰۶: اعطای جایزه نوبل پزشکی به اندرو فایر (Andrew Fire) برای اختراعات و نوآوری در حوزه بیولوژی.

۱۴ آوریل ۲۰۰۸: اعطای جایزه پولیتزر در حوزه موسیقی به دیوید لانگ (David Lang)، برای قطعه «اشتیاق دختر کبریت فروش».

۲۰۰۹: اختراع چوب مصنوعی از فیبرهای بازیافتی توسط سارا بیلینگتون (Sarah Bilington).

۲۰۱۰: راه‌اندازی LCLS (منبع نوری منسجم) برای به تصویر کشیدن رویدادهایی در مقیاس اتمی (این فناوری در تحقیقات دارویی به شدت کاربرد یافته است).

۲۰۱۱: اعطای جایزه نوبل اقتصاد به توماس سارگنت (Thomas Sargent)، برای تحقیقات تجربی در اقتصاد کلان.

۱۰ اکتبر ۲۰۱۲: اعطای جایزه نوبل شیمی به برایان کوبیلکا (Brian Kobilka).

۱۵ اکتبر ۲۰۱۲: اعطای جایزه نوبل اقتصاد به آلوین روث (Alvin Roth) از پیشگامان نظریه بازی (Game Theory).

۲۰۱۳: اعطای جایزه نوبل پزشکی به توماس سودهوف (Thomas Sudhof).

۲۰۱۳: اعطای جایزه نوبل شیمی به میشائیل لویت (Michael Levitt)، برای طراحی مدل‌های چندمقیاسی سیستم‌های شیمیایی پیچیده.

۱۵ آوریل ۲۰۱۳: اعطای جایزه پولیتزر حوزه ادبیات به آدام جانسون (Adam Johnson)، برای کتاب «پسر سرپرست یتیم‌خانه».

۲۶ سپتامبر ۲۰۱۳: اعطای جایزه «genius Grants» به کوین بویس (Kevin Boyce) و دیوید لوبل (David Lobell) برای تحقیق در مورد اثرات تغییرات اقلیمی.

۲۰۱۴: اختراع میکروسکوپ کاغذی ۵۰ سنتی توسط مانو پراکاش (Manu Prakash) که ظرفیت جهانی برای تشخیص پزشکی و آموزش علوم را گسترش داد.

۲۰۱۴: دریافت سومین جایزه آکادمیک پروفسور پت هانراهان (Pat Hanrahan)، برای اطلاعات منبع باز در خصوص رندرینگ یا گرافیک‌های رایانه‌ای که امکانات جدیدی را برای ساخت فیلم‌های انیمیشنی در اختیار هالیوود قرار داد.

۱۳ آگوست ۲۰۱۴: دریافت مدال «Fields Medal» توسط مریم میرزاخانی.

۸ اکتبر ۲۰۱۴: اعطای جایزه نوبل شیمی به ویلیام موئرنر «William E. Moerner».