چگونه یک کارآفرین دانشگاهی موفق باشیم؟

چگونه یک کارآفرین دانشگاهی موفق باشیم؟
۰۷ اردیبهشت ۱۳۹۹
(0)

در این نوشتار، بر پتانسیل‌های دانشگاه‌ها که می‌تواند به عنوان رمزی برای پیروزی شما در شکل‌گیری یک کارآفرینی موفق باشد، می‌پردازیم. همچنین بر این واقعیت تمرکز می‌کنیم که موفقیت در کارآفرینی، تنها اختراع یک محصول فناورانه و بهبود مستمر قابلیت‌های فنی آن نیست. برای این‌که دریابید کارآفرینی دانشگاهی به چه معنا است و چه مواردی برای موفقیت در آن لازم است، با ما همراه شوید.

مقدمه

قرارگیری در ابتدای مسیر راه‌اندازی یک کسب‌وکار جدید، امری بسیار ترسناک به نظر می‌رسد. اگر در شرکتی استخدام هستید و آن شغل، تأمین‌کننده‌ نیازهای مالی شما برای زندگی معمولتان است، رها کردن همه چیز به امید راه‌اندازی یک کسب‌وکار جدید، مسئله‌ای پرچالش به نظر می‌رسد. اگر ایده‌ای به ذهنتان رسیده است که به آن امید دارید اما برای تست آن، باید نتیجه یک عمر پس‌انداز خود را میان بگذارید، خانه‌تان را بفروشید و یا از دوستان و اقوامتان قرض بگیرید، شما هم حق دارید که از شروع کردن بترسید. اما شاید بیشترین ترس از راه‌اندازی یک کسب‌وکار جدید، به‌ویژه برای دانشجویان، محققین و اساتید دانشگاهی وجود داشته باشد؛ چرا که آن‌ها هیچ آشنایی قبلی با مباحث کارآفرینی و کسب‌وکار نداشته و بیشتر در حیطه فنی و مهارت‌های دانشی مرتبط با محصول، تجربه دارند. آن‌ها معمولاً در هیچ صنعتی کار نکرده و تعاملات لازم را نمی‌شناسند. احتمالاً سرمایه آنچنانی هم حتی برای یک شروع کوچک در اختیار نداشته باشند.

 با وجود همه موارد ذکر شده، خبر خوب برای دانشجویان و محققین دانشگاهی این است که عمدتاً دانشگاه‌ها منابعی دارند که برای تبدیل شدن به یک کارآفرین موفق، به آن‌ها نیاز دارید و البته دانشگاه هم، از این‌که این منابع را در اختیار شما قرار دهد، نه تنها شکی نمی‌کند بلکه با توجه به رویکردهای کارآفرینانه دانشگاه‌ها، احتمالاً به شدت هم از تصمیم شما استقبال می‌شود. در این نوشتار، بر پتانسیل‌های دانشگاه‌ها که می‌تواند به عنوان رمزی برای پیروزی شما در شکل‌گیری یک کارآفرینی موفق باشد، می‌پردازیم. همچنین بر این واقعیت تمرکز می‌کنیم که موفقیت در کارآفرینی، تنها اختراع یک محصول فناورانه و بهبود مستمر قابلیت‌های فنی آن نبوده و بدون توجه به جنبه‌های دیگر، نه تنها موفقیتی حاصل نمی‌شود، بلکه شکست، در پشت درب‌ها منتظر شما ایستاده است. برای این‌که دریابید کارآفرینی دانشگاهی به چه معنا است و چه مواردی برای موفقیت در آن لازم است، با ما همراه شوید.

 

دانشگاه و کارآفرینی؛ متضاد یا هم‌راستا؟

بسیاری از مردم تصور می‌کنند که دانشگاه جایی برای آموزش و پژوهش است و اگر قرار است در آینده یک کارآفرین باشند، درس خواندن تنها وقت آن‌ها را تلف می‌کند. برخی پا را فراتر می‌گذارند و بسیاری از کارآفرینان موفق و ترک تحصیل کرده را گواهی بر این ادعای خود می‌دانند. آیا واقعاً بین دانشگاه و کارآفرینی تضادی وجود دارد؟

در پاسخ باید گفت، با وجود این‌که برخی از کارآفرینان از دانشگاه انصراف داده و یا حتی هیچ تحصیلات آکادمیکی نداشته‌اند، اما بسیاری از کارآفرینان موفق هم هستند که از مسیر دانشگاه، پای به عرصه کارآفرینی و نوآوری گذاشته‌اند. جالب اینجا است که بسیاری از شرکت‌های مشهور و موفق، در اصل یک شرکت زایشی دانشگاهی هستند و این به خوبی نشان می‌دهد که دانشگاه و کارآفرینی، هیچ تضاد و تناقضی با هم ندارند.

برای درک بهتر ارتباط دانشگاه و کارآفرینی، باید به یک پارادایم نوظهور اشاره نمود؛ "دانشگاه‌های نسل سوم یا کارآفرین" که در کنار دو کارکرد سنتی آموزش و پژوهش، کارآفرینی و کسب ثروت را به‌عنوان کارکرد جدید، به مأموریت‌های خود افزوده‌اند. نمود بارز این پارادایم را می‌توان در دانشگاه‌های نوآوری همچون استنفورد، «MIT» و هاروارد مشاهده نمود که با تلفیق هوشمندانه تحقیقات دانشگاهی بنیادین و کاربردی و افزایش تعاملات و همکاری‌های فناورانه با صنعت، کارآفرینی دانشگاهی را سرلوحه فعالیت‌های خود قرار می‌دهند.

حال که دانستیم، کارآفرینی و تحصیل در دانشگاه، نه‌تنها متضاد نیستند، بلکه هم‌راستا هم می‌باشند، این پرسش پدید می‌آید که چگونه می‌توان یک کارآفرین دانشگاهی موفق بود؟

شاید نخستین کمک دانشگاه در تبدیل شدن به یک کارآفرین موفق، آموزش دروس و مهارت‌های کارآفرینانه است. اولین گروهی که طی تحصیل در دانشگاه، دانش لازم برای ورود به عرصه کارآفرینی را کسب می‌کنند، دانشجویان رشته‌های مدیریت، به‌ویژه «MBA» و نظایر آن هستند. البته دانشجویان رشته‌های مرتبط با کسب‌وکار، تنها افرادی نیستند که در طول مدت حضورشان در دانشگاه، از شرکت در فعالیت‌های کارآفرینی سود می‌برند. امروزه بسیاری از دانشگاه‌های نسل سوم، در پروژه‌های کارآفرینی خود، دانشجویان رشته‌های مختلف، حتی آن‌هایی که به نظر کاملاً غیرمرتبط می‌آیند را (مانند روان‌شناسی، ارتباطات، بیولوژی و معماری)، مشارکت می‌دهند.

جورگ فلیکس (Jorge Felix)، فارغ‌التحصیل کارشناسی مدیریت کسب‌وکار از دانشگاه «IE» و یکی از مؤسسان استارت‌آپی به نام «Tyba»، به خوبی این مسئله را تشریح می‌نماید: «پیش از تحصیل در این دانشگاه، فکر نمی‌کرد که بتوانم یک کارآفرین شوم. اما فراگرفتن چگونگی تبدیل شدن به یک کارآفرین، تجربه بی‌نهایت لذت‌بخشی بود. وقتی تحصیل در دانشگاه را آغاز کردم، همه آنچه می‌خواستم، شغلی در یک بانک بزرگ بود. من می‌خواستم یک بانکدار شوم. اما وقتی تحصیل را شروع کردم، به تدریج نظرم عوض شد. پیشینه بین‌المللی دانشجویان و روحیه کارآفرینی موجود در فضای دانشگاه، چیزی را در من بیدار کرد که پیش‌تر احساس نمی‌کردم: نیاز به شکل دادن آینده خودم و داشتن زندگی خاصی که خودم می‌خواستم». گفتنی است که جورگ، برنده جایزه نهایی و همچنین جایزه منتخب حضار در رویداد «IE Venture Day» نیز شده است.

مهارت‌های کارآفرینی، به شما این امکان را می‌دهد که مرزها را جابجا کنید، ایده‌هایی جدید خلق کنید و کارها را به شکلی متفاوت انجام دهید. این مهارت‌ها را نه‌تنها برای ایجاد کسب‌وکار خود، بلکه برای تغییر استراتژی‌های عمومی، بهبود اقتصاد و تغییر کیفیت زندگی شخصی نیز می‌توان به‌کار گرفت. به عبارت دیگر، حتی اگر به یک کارآفرین تبدیل نشوید، توسعه یک ذهنیت کارآفرین که به شما در پیگیری پروژه‌های فردیتان کمک می‌کند، بسیار مفید خواهد بود.

 

کارآفرینی دانشگاهی در ۹ گام

تصور کنید که تازه می‌خواهید پای به دانشگاه بگذارید. آرزوی بزرگتان، تبدیل شدن به یک کارآفرین موفق است. چگونه می‌خواهید دوران دانشجویی خود را با مسیر کارآفرینی تطبیق داده و یکپارچه کنید؟ به این فکر کنید که بسیاری از فارغ‌التحصیلان دانشگاهی که امروز به راه‌اندازی یک کسب‌وکار فکر می‌کنند، در ذهن خود می‌گویند که ای کاش از زمان دانشگاه این کار را کرده بودیم و برخی هم می‌گویند که ای کاش این حمایت‌های دانشگاهی در زمان ما هم وجود داشت. بدانید که اگر می‌خواهید کارآفرین شوید و کسب‌وکار خودتان را داشته باشید و روزی با ای کاش گفتن‌ها خودتان را محکوم نکنید، اکنون فرصت مناسبی در دسترس شما قرار دارد. در ادامه، ۹ گام کلیدی در مسیر تبدیل شدن به یک کارآفرین در دوران دانشجویی، ارائه می‌گردد:

 

۱. دانشگاهی با سابقه کارآفرینی مطلوب انتخاب کنید.

فضای برخی از دانشگاه‌ها، تطابق بیشتری با روحیات کارآفرینی داشته و از کارآفرینان دانشجو، حمایت‌های بیشتری به عمل می‌آورند. بررسی کنید و ببینید چه تعداد از اقدامات اجتماعی، پروژه‌های تحقیقاتی و کسب‌وکارهای استارت‌آپی، توسط دانشجویان دانشگاه مقصد راه‌اندازی شده است. این بررسی‌ها، کمک می‌کند تا انتخابی دقیق و متناسب با اهدافتان داشته باشید. از فضای رتبه‌بندی صرف دانشگاه‌ها از منظر علمی کمی فاصله بگیرید و به جنبه‌های مهم دیگر آن هم توجه داشته باشید. اینکه لزوماً یک دانشگاه از نقطه نظر علمی جایگاه خوبی داشته باشد، به این معنا نیست که برای کارآفرینی هم انتخاب خوبی است. البته باید در نظر داشت که فضای فکری و سیاست‌گذاری در دانشگاه‌ها به شکل ویژه‌ای تغییر کرده است. دانشگاه‌های برتر جهان، همچون استنفورد و «MIT»، همانطور که از نظر علمی در رتبه‌های نخست قرار دارند، به مسئله کارآفرینی نیز توجهی ویژه داشته و خود را سردمدار این مسائل قرار داده‌اند. در ایران هم تقریباً چنین وضعیتی در دانشگاه‌های برتر کشور دیده می‌شود و بیشتر دانشگاه‌ها، با راه‌اندازی مراکز کارآفرینی، ارائه حمایت‌های ویژه از دانشجویان را در برنامه خود قرار داده‌اند.

برنامه‌های آموزشی و دروس دوران تحصیلتان را بررسی کنید تا مطمئن شوید که در برنامه آموزشی شما، بر توسعه مهارت‌های کارآفرینی تأکید شده و منابع و آموزش‌های مورد نیاز برای تبدیل شدن به یک کارآفرین موفق فراهم است. تنها نگاهتان را به دروس اجباری که دانشگاه برای شما مشخص کرده است محدود نکنید. شما برای موفقیت در حوزه‌های کارآفرینی، هم نیاز دارید که دروس اختیاری را با دقتی بیشتر انتخاب کنید و هم به صورت رسمی یا غیر رسمی، در برخی کلاس‌های مدیریتی شرکت نمایید. با دانشجویان دانشگاه صحبت کنید تا روایت‌های واقع‌بینانه‌ای از نحوه حمایت دانشگاه از دانشجویان کارآفرین خود به دست آورید. باید ببینید که آیا دانشجوها برای پیگیری ایده‌های نوآورانه خود ترغیب می‌شوند یا خیر؟

 

۲. ویژگی‌های یک کارآفرین موفق را بیابید.

تبدیل شدن به یک کارآفرین موفق، چیزی بیشتر از داشتن یک ایده تجاری جدید و ناب است. کارآفرینان، باید تصویرگرهای قدرتمندی باشند: «آن‌ها چیزهایی را می‌توانند ببینند که دیگران نمی‌توانند». همچنین، آن‌ها باید مهارت‌های رهبری و مدیریت لازم برای تبدیل رؤیای خود به واقعیت را داشته باشند. علاوه بر این، باید برای فروش ایده‌های خود به دیگران، از مهارت‌های ارتباطی فوق‌العاده‌ای برخوردار باشند.

 

۳. دوره‌های کارآفرینی را بگذرانید.

خود را بی‌نیاز از آموزش ندانید. این کلاس‌ها به شما کمک می‌کنند تا مهارت‌های لازم برای تبدیل شدن به یک کارآفرین موفق را فرا گیرید. دوره‌های کارآفرینی، به شما نحوه طراحی، مدیریت و اجرای یک پروژه فناورانه را آموزش می‌دهند. همه چیز در اختراع و توسعه فنی یک ایده خلاصه نمی‌شود، اصل کلیدی، تجاری‌سازی ایده است.

همچنین، شما باید اصول مدیریت کسب‌وکار را یاد بگیرید. سپری کردن دوره‌های ارتباط موفق و شبکه‌سازی هم مهم است. در برخی از دانشگاه‌ها، این دوره‌ها به صورت تیمی و کاملاً جامع ارائه می‌شوند که امری فوق‌العاده مفید است. شما با شرکت در این دوره‌ها، می‌توانید مهارت‌هایی را که برای انتقال ایده‌های خود به دیگران و ترغیب سرمایه‌گذاران بالقوه نیاز دارید، توسعه دهید. علاوه بر این، با دانستن نحوه همکاری با دیگران، مهارت‌هایتان دوچندان می‌گردد.

 

۴. یک طرح کسب‌وکار (Business Plan) بنویسید.

طرح کسب‌وکار شما، نقشه راهتان برای راه‌اندازی کسب‌وکار است. چشم‌انداز خود را بر روی کاغذ بیاورید و توصیفی کامل از کسب‌وکار خود بنویسید. اگر نمی‌دانید که چگونه این کار را انجام دهید، کارگاه‌ها، دوره‌های عملی کارآفرینی و توصیه‌های اساتید مجرب، به شما در طراحی یک طرح کسب‌وکار عالی کمک می‌کنند.

 

۵. آشنایی با اساتید کارآفرین

محققین و اساتیدی که تجربه راه‌اندازی یک کسب‌وکار نوپا و فناورانه را داشته‌اند، شناسایی کنید؛ آن‌هایی که تنها ایده‌پردازی نکرده و نسبت به تجاری‌سازی اختراعاتشان هم حساسیت داشته‌اند. این دسته از افراد، بهترین راهنما برای آغاز کارآفرینی شما خواهند بود.

 

۶. شبکه‌سازی را فراموش نکنید.

برخی از دانشگاه‌ها، برنامه‌هایی را برای بهره‌مندی از تجارب مدیرعامل‌های باتجربه و کارآفرین‌های موفق تدارک می‌بینند. سخنرانی‌های این‌چنینی و جلسات رودررو را به هیچ عنوان از دست ندهید. حضور در این جلسات، به معنای آشنایی با افرادی شبیه به خودتان است، ملاقات با همکاران آتی، سرمایه‌گذاران بالقوه و ایده‌هایی که به شما در راه‌اندازی کسب‌وکاری جدید کمک می‌کنند.

 

۷. در یک آزمایشگاه استارت‌آپی عضو شوید.

برخی از دانشگاه‌ها، آزمایشگاه‌های استارت‌آپی راه‌اندازی می‌کنند، مراکز رشدی که در آن‌ها، دانشجویان از اعضای هیئت‌علمی و کارآفرینان دیگر، راهنمایی‌های لازم برای توسعه ایده‌های کسب‌وکار خود را دریافت می‌کنند. با عضویت در چنین مراکزی، محیطی برایتان فراهم می‌شود تا بتوانید ایده خود را بپرورانید و علاقه‌مندی‌های خود را دنبال کنید.

 

۸. مهارت‌های خود را از طریق آموزش کارآفرینی عملی (کارورزی) بهبود دهید.

علاوه بر دوره‌های آموزشی کارآفرینی، کارگاه‌های دانشگاهی به شما مهارت‌های مورد نیاز برای موفقیت در کارآفرینی را آموزش می‌دهند. از منابع و شبکه‌های دانشگاه برای دسترسی به متخصصانی که می‌توانند حوزه‌های ضروری مانند بازاریابی، استراتژی، تأمین مالی و قوانین استارت‌آپی را آموزش دهند، استفاده کنید. کارورزی این امکان را برای شما فراهم نموده تا مهارت‌های خود را در دنیای واقعی بکار گرفته و از دیگران نیز بازخورد بگیرید. بدیهی است که محک زدن خود پیش از این‌که وارد مسیر پر پیچ‌وخم کارآفرینی شوید، بهترین کار است. این اقدام، هزینه شکست را کاهش داده و ضریب موفقیت را به شدت افزایش می‌دهد.

 

۹. بر روی ایده استارت‌آپی خود و ارائه آن به دیگران کار کنید.

وقتی ایده کسب‌وکار خود را توسعه دادید، به دنبال رویدادهایی باشید که بتوانید ایده مذکور را با سرمایه‌گذاران بالقوه به اشتراک بگذارید. در برخی از دانشگاه‌ها، دانشجویان می‌توانند با شرکت در رویدادهایی که دانشگاه برگزار می‌کند، ایده کسب‌وکار خود را ارائه نمایند.

خدا را چه دیدید! شاید در همین رویدادهای به ظاهر ساده و کم‌اهمیت، یک سرمایه‌گذار خوب، مانند یک فرشته کسب‌وکار بیابید و یک شبه راه صد ساله را با کمک وی طی کنید.