اینستاگرام؛ یک نوآوری منحصربه‌فرد و پول‌ساز

اینستاگرام؛ یک نوآوری منحصربه‌فرد و پول‌ساز
۱۵ مرداد ۱۳۹۹
(0)

در این مقاله، از سلسله مقالات صفر تا صد، به معرفی اینستاگرام خواهیم پرداخت. یک پلتفرم به اشتراک‌گذاری عکس و فیلم که با وجود ایده نسبتاً تکراری و رقبای قدرتمندی که داشت، راه خود را از دیگران جدا نمود و به همین واسطه، امروزه در هر گوشی تلفن همراه هوشمند، یک اپلیکیشن آن نصب شده است. شناخت مناسب بازار و مشتریان و نوآوری‌های مداوم و خلاقانه برای تأمین خواسته‌های آن‌ها، رمز موفقیت اینستاگرام بوده که این شرکت را به قله شهرت رسانده است.

مقدمه

اغلب افراد، کارآفرینی فناورانه را مترادف با اختراعات و نوآوری‌های بزرگی می‌دانند که یک محصولی فیزیکی و ملموس را در دسترس بشر قرار داده است. اختراعات توماس ادیسون، به‌ویژه لامپ رشته‌ای، تلفن گراهام بل و نوآوری‌های منحصربه‌فرد هنری فورد در صنعت خودرو، پایه و اساس شرکت‌های فناور بزرگی است که امروزه نمادهایی از کارآفرینی فناورانه و مبتنی بر نوآوری محسوب می‌شوند.

در این میان، پیشرفت اینترنت و سایر فناوری‌های ارتباطی، موجب گردید تا نسل جدیدی از نوآوری‌ها هم ظهور یابند؛ فناوری‌هایی که دیگر یک محصول فیزیکی ملموس نداشته و به لطف فراگیری فزاینده اینترنت و زیرساخت‌های آنلاین به موفقیت رسیده‌اند. احتمالاً نام کارآفرینانی مانند مارک زاکربرگ (فیسبوک) و لری پیج (گوگل) به گوشتان خورده است، کارآفرینان خلاقی که با ایده‌های خود، تمامی جنبه‌های زندگی بشر را متحول ساخته و عملاً فصل جدیدی از تاریخ را رقم زده‌اند.

در این مقاله، از سلسله مقالات صفر تا صد، به معرفی اینستاگرام خواهیم پرداخت. یک پلتفرم به اشتراک‌گذاری عکس و فیلم که با وجود ایده نسبتاً تکراری و رقبای قدرتمندی که داشت، راه خود را از دیگران جدا نمود و به همین واسطه، امروزه در هر گوشی تلفن همراه هوشمند، یک اپلیکیشن آن نصب شده است. شناخت مناسب بازار و مشتریان و نوآوری‌های مداوم و خلاقانه برای تأمین خواسته‌های آن‌ها، رمز موفقیت اینستاگرام بوده که این شرکت را به قله شهرت رسانده است.

 

اینستاگرام: از ایده تا تجاری‌سازی

امروزه گوشی‌های تلفن همراه به جزئی بی‌بدیل از زندگی افراد تبدیل شده‌اند. کافی است که در هر مهمانی، جمع خانوادگی یا دوستانه، داخل اتوبوس یا مترو و خلاصه هر موقعیتی که هستید، لحظه‌ای به اطرافتان نگاه کنید تا گوشی‌های هوشمندی را ببینید که کاربران را به خود مشغول کرده‌اند. بدیهی است که این فراگیری بی‌حدوحصر، فرصتی بزرگ برای درآمدزایی و عرضه محصولات خاص و نوآورانه خواهد بود.

تقاضا و نیاز برای رفع یک مشکل (خواه بالفعل و آشکار، خواه بالقوه و پنهان)، مادر نوآوری‌های جدید است. مخترعین، نوآوران و افراد خلاق، با نگاه متفاوت خود به محیط پیرامون، تقاضا یا نیاز موجود را شناسایی کرده و با عرضه محصولی جدید و متمایز، ساختار رقابت‌ها را به کلی تغییر می‌دهند. به گوشی‌های هوشمند و رواج گسترده اینترنت دقت کنید. نتیجه نوآوری‌های دو دهه اخیر، نسل جدیدی از فناوری‌های ارتباطی به‌ویژه «5G»، شبکه‌های اجتماعی و برخی اپلیکیشن‌های اینترنتی حمل‌ونقل بوده که سبک زندگی را به شدت تحت تأثیر قرار داده است.

امکان ندارد فردی را در اطراف خود بیابید که به نحوی با شبکه‌های اجتماعی مشهور، اعم از فیسبوک، اینستاگرام، لینکدین و ... در ارتباط نباشد، مگر این که فردی تارک دنیا و فراری از اجتماع محسوب شود! در بین شبکه‌های اجتماعی، اینستاگرام یک استثنا است که با وجود عمر کمتر از یک دهه، رکوردهای خود را یکی پس از دیگری می‌شکند. این نوآوری منحصربه‌فرد، به‌عنوان دومین شبکه اجتماعی پرطرفدار، داستانی جالب و خواندنی دارد که به خوبی مسیر پر فراز و نشیب کارآفرینی و چشم‌انداز بزرگ مستتر در آن را نشان می‌دهد.

در پاسخ به این پرسش که اینستاگرام چه زمانی راه‌اندازی شد، باید گفت پس از ماه‌ها تلاش‌ها، اینستاگرام در ۶ اکتبر ۲۰۱۰ میلادی به‌طور رسمی رونمایی شد. این شبکه اجتماعی که مبتنی بر محتوای تصویری و ویدئویی توسعه یافته است، در همان روز اول توانست ۲۵ هزار کاربر را به خود جذب کند. این پلتفرم هوشمند و دارای جذابیت‌های بصری، طی سه ماه و در دسامبر ۲۰۱۰، رکورد یک میلیون کاربر را ثبت کرد که موفقیتی خیره‌کننده برای این استارت‌آپ کوچک و چند نفره محسوب می‌شد.

البته این موفقیت، یک شبه به دست نیامد. اینستاگرام مبتنی بر یک «ایده متفاوت»، برای رفع یک «نیاز بالقوه» بود که در «زمان مناسب» توسعه یافت. خیل زیادی از افراد، دوست دارند که جدیدترین عکس‌هایشان را با دوستانشان به اشتراک بگذارند، دوستان قدیمی دوران کودکی را پیدا کرده و ظاهرشان را با قبل مقایسه کنند، پیتزای خوشمزه خود را به مخاطبین نشان دهند و حتی از بستر آنلاین برای تبلیغ کسب‌وکار خود استفاده کنند. تمامی این‌ مورد، با اینستاگرام ممکن شده و همین مسئله، راز محبوبیت فوق‌العاده اینستاگرام است.

هزاران سال پیش، انسان‌های اولیه از طریق نقاشی روی دیوار غارها، با همدیگر ارتباط برقرار می‌کردند. چرا انسان‌ها نیاز به نقاشی داشتند؟ احتمالاً برای برقراری ارتباط با یکدیگر، یاد دادن چیزی به بازدیدکنندگان بعدی و از همه مهم‌تر، ابراز احساسات خود که به نظر می‌رسد هم‌اکنون از طریق اینستاگرام صورت می‌گیرد. به عبارتی، اینستاگرام را می‌توان دیوار غار مدرن بشر دانست. شاید اجداد غارنشین را باید الهام‌بخش اینستاگرام فعلی بدانیم!

 

چه کسی مخترع و بنیان‌گذار اینستاگرام است؟

ایده ساخت و عرضه یک پلتفرم اشتراک عکس و ویدئو، زمانی آغاز شد که کوین سیستروم (Kevin Systrom)، یک پروژه پاره‌وقت یادگیری کدنویسی را کلید زد. وی با مایک کریگر (Mike Krieger) ملاقاتی داشت و تراوشات ذهنی این دو مخترع خلاق، اینستاگرام را پدید آورد.

کوین در سال ۱۹۸۳ میلادی متولد شد؛ مادرش بازاریاب و پدرش هم معاون ارشد شرکت «TJX» بود. او در دانشگاه استنفورد، مدیریت علم و مهندسی خواند و دوران کارآموزی را در «Odeo» (توییتر فعلی) گذراند. اولین شغل کوین سیستروم، مدیریت بازاریابی محصول در گوگل بود و همین تجربه، وی را با فضای استارت‌آپی، نوآوری دیجیتال و کارآفرینی آشنا کرد.

پس از سه سال فعالیت در گوگل، کوین در سال ۲۰۰۹ میلادی کار خود را ترک کرد و در استارت‌آپی به نام «NEXT STOP»، به‌عنوان مدیر محصولات مشغول به کار شد. این تجربه جدید، او را به شبکه‌های اجتماعی نزدیک و نزدیک‌تر کرد.

در سوی دیگر، مایک کریگر در سال ۱۹۸۶ میلادی، در سائوپائولو به دنیا آمد. او هم دانشجوی دانشگاه استنفورد بود و همان‌جا با کوین آشنا شد. او در دانشگاه بر روی یک پروژه اشتراک عکس کار می‌کرد، برنامه‌ای برای درمان اختلالات فصلی تحت عنوان «برایم کمی نور خورشید بفرست». ایده این بود که یک کاربر، عکسی از نور خورشید را به کاربر دیگری در سمت دیگری از جهان ارسال کند، جایی که آب‌وهوای زمستانی داشت و ساعات روز در آنجا کم‌تر بود، صرفاً به این خاطر که او را خوشحال کند.

تا اینجا به نظر می‌رسد که هیچ نقطه اشتراکی بین کوین و مایک وجود ندارد. اما اوضاع در حال تغییر بود. در ابتدای سال ۲۰۱۰، کوین که هیچ آموزش رسمی در مورد کامپیوتر و کدنویسی نداشت، با توجه به علاقه‌اش، حین کار در «NEXT STOP»، شب‌ها و تعطیلات آخر هفته به یادگیری کدنویسی پرداخت. مهارت کدنویسی کوین کاملاً خودآموز بود. نخستین تجربه کوین پس از تسلط بر کدنویسی، یک برنامه «HTML» به نام «BURBN» بود. «BURBN» یک برنامه چندوجهی بود که به کاربران، این امکان را می‌داد تا مانند فیسبوک، پست‌های بقیه را ببینند، برنامه‌های خود را ارسال کنند و عکس‌های خود را به اشتراک بگذارند. ترکیبی از چک کردن پیام و بازی جنگ‌های مافیایی و البته به اشتراک‌گذاری تصاویر که تا حدی گیج‌کننده بود و به همین دلیل، موفقیتی هم حاصل نشد.

اینجا بود که کریگر وارد شد. او به سیستروم ملحق شد و بنا به تجربه «BRUBN»، متوجه شدند که کاربران تا چه حد، اشتراک‌ گذاشتن عکس را دوست دارند. آن‌ها یک مطالعه بازار کامل و دقیق را آغاز کردند، برنامه‌های محبوب در طبقه‌بندی اشتراک تصاویر را شناسایی کردند و نقاط ضعف و قوت آن‌ها را فهرست کردند. پس از تکمیل تحقیقات، کار بر روی «BURBN» متوقف شد و پروژه‌ای جدید کلید خورد. جالب است که آن‌ها یک نمونه اولیه به نام «SCOTCH» یافته بودند که مشابه با اینستاگرام، اما سرشار از باگ‌های عملکردی بود.

در نهایت، پس از هشت هفته تلاش شبانه‌روزی، اینستاگرام ساخته شد و در ۶ اکتبر ۲۰۱۰ میلادی رونمایی شد. اولین عکس اینستاگرامی، تصویر سگ کوین سیستروم بود و شاید خود بنیان‌گذاران هم فکر نمی‌کردند که پس از چند سال، چه حجم عظیمی از عکس و ویدئو در این پلتفرم به اشتراک گذاشته می‌شود. آن‌ها به همه چیز فکر کرده بودند و از همین رو، رکورد یک میلیون کاربر را در کمتر از سه ماه به ثبت رساندند. یک سال بعد، کاربران اینستاگرام به ۱۰ میلیون رسید، آن هم بدون هیچ تبلیغات اضافی و تنها از طریق رشد ارگانیک که می‌تواند نمادی از رضایت کاربران از این پلتفرم باشد.

گفتنی است که هم‌اکنون، اینستاگرام بیش از ۱ میلیارد کاربر فعال داشته و یکی از محبوب‌ترین شبکه‌های اجتماعی جهان محسوب می‌شود.

 

جذب سرمایه؛ راز موفقیت‌های بعدی

با رشد قابل‌توجه کاربران اینستاگرام، سرمایه‌گذاران مختلف به آن علاقه‌مند شدند. در ژانویه ۲۰۱۱، مؤسسین اینستاگرام با برخی سرمایه‌گذاران دیدار کرده و تنها طی یک ماه، چیزی حدود ۷ میلیون دلار از سوی آن‌ها جذب کردند. البته این تنها آغازی بر سرمایه‌گذاری‌های هنگفت غول‌های فناوری بود و طی مدت‌زمانی کوتاه، توجه شرکت‌های برجسته و پیشرو در حوزه شبکه‌های اجتماعی نیز (توییتر و فیسبوک)، به اینستاگرام معطوف شد.

جک دورسی (Jack Dorsey)، مدیرعامل و بنیان‌گذار توییتر، سیستروم را از دوره کارآموزی در اودئو می‌شناخت. وی شدیداً به ایده به اشتراک‌گذاری عکس آن‌ها در اینستاگرام علاقه‌مند بود و در مارس ۲۰۱۱، طی پیشنهادی منحصربه‌فرد، درخواست خرید اینستاگرام را در ازای ۵۰۰ میلیون دلار مطرح کرد. گفته می‌شود کوین سیستروم، بلافاصله این پیشنهاد را رد کرد و گفت ترجیح می‌دهد که اینستاگرام یک شرکت مستقل باقی بماند.

یک سال بعد، در مارس ۲۰۱۲، اینستاگرام ۲۷ میلیون کاربر داشت و نسخه جدید اندروید آن هم به بازار عرضه شد، نسخه‌ای که در کمتر از یک روز، بیش از یک میلیون بار دانلود شد. شاید یک سال قبل، بسیاری سیستروم را برای رد پیشنهاد ظاهراً سخاوتمندانه جک دورسی شماتت می‌کردند، اما گذشت زمان نشان داد که حق با سیستروم بود. دور جدید تأمین مالی اینستاگرام با ارزش ۵۰۰ میلیون دلار، با موفقیت صورت گرفت!

حالا نوبت به فیسبوک و بنیان‌گذار مشهورش مارک زاکربرگ (Mark Zuckerberg) بود، تا قدم پیش نهد. در آوریل ۲۰۱۲، زاکربرگ پیشنهادی برای خرید اینستاگرام به قیمت ۱ میلیارد دلار، همراه با مدیریت مستقل شرکت ارائه کرد که با موافقت سیستروم و همکارانش مواجه شد. تملک یک میلیارد دلاری فیسبوک، دقیقاً 2 برابر پیشنهاد یک سال قبل بود که به خوبی ارزش تجاری فوق‌العاده اینستاگرام را نشان می‌دهد.

نکته بسیار جالبی که شاید بسیاری از افراد از آن بی‌اطلاع باشند، پیشنهاد شغلی مارک زاکربرگ به کوین سیستروم در دوران دانشجویی است. پیشنهادی که از سوی وی رد شد. زاکربرگ از همان موقع به نبوغ فناورانه و خلاقیت نهفته در این کارآفرین استارت‌آپی پی برده بود و تلاش کرد تا وی را در شرکتش به کار گیرد. این تلاش ناموفق بود و چند سال بعد، به قیمت پرداخت یک میلیارد دلار تمام شد!

 

اینستاگرام و مالکیت فکری

موفقیت‌های اینستاگرام در یک دهه اخیر، تنها به لطف یک ایده اولیه و استقبال خوب از آن نبوده و این استارت‌آپ دیروز و غول شبکه‌های اجتماعی امروز، نوآوری و خلاقیت را سرلوحه کارهای خود قرار داده است. بدیهی است که این موضوع، نیازمند حفاظتی کامل و اثرگذار است که به نظر می‌رسد، از سوی مؤسسین و مالکین جدید اینستاگرام، به خوبی رعایت شده است.

از آنجا که پایه و اساس این اپلیکیشن، محتوای تصویری و ویدئویی است، کپی‌رایت به‌عنوان یکی از انواع حقوق مالکیت فکری، می‌تواند شدیداً کاربرد یابد. حفاظت از حقوق متعلق به کاربران و البته حفاظت از خود پلتفرم به‌عنوان یک گونه نرم‌افزاری، از مزایایی است که قانون کپی‌رایت برای اینستاگرام و مشتریانش به همراه داشته است.

در کنار حقوق کپی‌رایت، ثبت اختراع هم در سیاست‌های مالکیت فکری فیسبوک و اینستاگرام لحاظ شده است. پتنت‌های زیادی می‌توان برای این پلتفرم محبوب معرفی نمود. «US9007402» با عنوان «پردازش تصویر برای معرفی افکت‌های یک عکس» و «US9961041» با عنوان «انصراف از پیام ارسال شده در یک شبکه اجتماعی»، تنها نمونه‌هایی از این پتنت‌ها هستند که نام سیستروم و کریگر نیز به عنوان مخترعین آن‌ها درج شده و تحت مالکیت فیسبوک قرار دارند. پتنت‌هایی هم در این میان وجود دارند که کریگر در میان مخترعین آن‌ها نبوده ولی اسم سیستروم در آن‌ها نیز می‌درخشد؛ از آن جمله، می‌توان به پتنتی با شماره  US10373212» و عنوان «روش‌هایی برای پیوند تصاویر در فیدهای اجتماعی»، پتنتی به شماره «US10546352» با عنوان «روش تبلیغ انتخابی در تصاویر» و پتنتی به شماره «US10521830» با عنوان «روش نمایش تصویر مربوط به یک محصول در هنگام خرید»، اشاره نمود. لازم به ذکر است که دعاوی حقوقی اخیر فیسبوک و زیرمجموعه‌هایش به‌ویژه واتس‌آپ و اینستاگرام با برخی شرکت‌های فناور از جمله بلک‌بری نیز، به خوبی نشان‌دهنده نقش پتنت در سبد مالکیت فکری این مجموعه است.