بستنی یخی؛ اختراع تصادفی یک پسر یازده‌ساله

بستنی یخی؛ اختراع تصادفی یک پسر یازده‌ساله
۳۰ شهریور ۱۳۹۹
(0)

دفعه بعدی که یک بستنی یخی برای خودتان یا فرزندتان می‌خرید، به این فکر کنید که در حال لذت بردن از نوآوری و خلاقیت یک کارآفرین یازده‌ساله هستید. فرانک اپرسون، به دنبال یک اتفاق کاملاً تصادفی، بستنی یخی را ابداع نمود و این ترکیب خوشمزه و اشتها برانگیز را به منوی غذایی بشر افزود. اختراعی که همه‌ساله بیش از ۲ میلیارد عدد از آن، در سرتاسر دنیا فروخته می‌شود. در این نوشتار، به داستان جالب این اختراع و تجاری‌سازی آن می‌پردازیم.

مقدمه

دفعه بعدی که یک بستنی یخی برای خودتان یا فرزندتان می‌خرید، به این فکر کنید که در حال لذت بردن از نوآوری و خلاقیت یک کارآفرین یازده‌ساله هستید.

احتمالاً با شنیدن نام مخترع، یک فرد مسن با روپوش آزمایشگاه در ذهنتان تداعی می‌شود که عمر خود را به تحقیق و آزمایش گذرانده است. چنین تصوری از دو جنبه نادرست است. اول این‌که یک مخترع یا نوآور، پس از اختراع جدیدش ممکن است به فاز تجاری‌سازی محصول هم وارد شود و عملاً نقش کارآفرینی را هم بر عهده گیرد. بهترین مثال برای این موضوع، توماس ادیسون، مخترع مشهور آمریکایی است که بسیاری از اختراعات خود (و حتی ایده‌ها و اختراعات دیگران) را با موفقیت به بازار عرضه نمود.

دومین نکته پیرامون تصور عمومی از یک مخترع، عدم وجود هرگونه محدودیت جنسی، نژادی و حتی سنی در این زمینه است. به عبارت بهتر، مخترعین زن یا مخترعین سیاه‌پوست بزرگی در طول تاریخ زیسته‌اند که به لطف اختراعات و نوآوری‌هایشان، زندگی افراد را ساده‌تر نموده و بهبودهای کلی یا جزئی پدید آورده‌اند. محدودیت سنی هم از مواردی است که مردم عامه فکر می‌کنند در فرآیند خلاقیت، اختراع و نوآوری اثرگذار است. این در حالی است که مخترعین کم سن و سال زیادی را می‌بینیم که با اختراعی هر چند کوچک، نام خود را در فهرست مخترعین و نوآوران تاریخ درج کرده‌اند. فرانک اپرسون (Frank Epperson) هم یکی از این کودکان است که در یک اتفاق کاملاً تصادفی، بستنی یخی را ابداع نموده و این ترکیب خوشمزه و اشتها برانگیز را به منوی غذایی بشر افزود.

 

بستنی یخی؛ ایده‌ای تصادفی که به واقعیت پیوست!

در یک شب سرد زمستانی در سال ۱۹۰۵ میلادی، دمای شهر سانفرانسیسکو به پایین‌ترین حد خود رسیده بود. فرانک اپرسون یازده‌ساله که غروب آن روز تصمیم به درست کردن یک معجون خوش‌طعم برای خود داشت، لیوان پر از معجونش را در ایوان خانه جا گذاشت و پس از شام به خواب رفت. صبح که از خوب برخاست، با یک ترکیب یخ‌زده روبرو شد و از آنجا که زحمت زیادی برای درست کردن آن کشیده بود، آن را چشید. طعمی فوق‌العاده داشت و این سرآغاز تولید یکی از نوستالژیک‌ترین خوراکی‌های کودکان، به نام بستنی یخی بود.

معجون فرانک اپرسون، حاوی پودر سودای شکردار و آب بود و از آنجا که با چوب همزن آن‌ها را ترکیب کرده و حتی فراموش کرده بود که چوب را از درون لیوان معجون درآورد، صبح روز بعد، یک ترکیب یخی دسته‌دار (همان چوب همزن) در دستانش قرار داشت. اپرسون این ترکیب یخی را با اشتها خورد و حتی دسته چوبی آن را هم چند بار لیسید. وی در ذهنش به این می‌اندیشید که یک خوراکی جالب، خوشمزه و متمایز با نمونه‌های موجود یافته است و می‌تواند آن را در محله و بین دوستانش بفروشد. اولین اقدام اپرسون یازده‌ساله، انتخاب یک اسم برای میان وعده خوشمزه‌اش بود. وی آن را اپسیکل (Epsicle) نامید؛ ترکیبی از دو واژه «Eperson» و «Icicle» (قندیل یخ) که دقیقاً به ماهیت ترکیب یخ‌زده و مخترعش اشاره داشت.

در سال ۱۹۲۳، اپرسون تصمیم گرفت تا فروش خود را از سطح محله و مناطق اطراف آن فراتر ببرد. او فروش بستنی یخی در یک پارک تفریحی و شهربازی واقع در کالیفرنیا به نام «Neptune Beach» را شروع نمود. این شهربازی، دارای چرخ‌وفلک، استخر شنای بزرگ و زمین بیسبال بود و در روزهای پیش از بحران مالی بزرگ آمریکا، با رونق بسیار خوبی همراه بود. اپسیکل در این پارک تفریحی عرضه شد و مشتریان برای خرید آن اشتیاق زیادی داشتند.

بستنی یخی اپرسون، به یک محصول مشهور و پرتقاضا تبدیل شده بود. جدا از جدید و متمایز بودن این ترکیب یخ‌زده، ظاهر جذاب آن ‌که به راحتی و بدون نیاز به تماس با دست و یا استفاده از بشقاب، قاشق، چنگال یا هر ابزار دیگری قابل‌مصرف بود، آن را به یک محصول با پتانسیل تجاری فوق‌العاده تبدیل کرده بود. همین موضوع، باعث شد تا فرانک اپرسون، نسبت به حفاظت از اختراعش اقدام نموده و آن را در سیستم پتنت آمریکا به ثبت برساند. درخواست وی، در یازدهم ژوئن ۱۹۲۴ به ثبت رسید که در نهایت، گواهی ثبت اختراعی به شماره «US 1505592» را برایش به ارمغان آورد. در این پتنت که با عنوان «Frozen Confectionery» به ثبت رسید، نیازمندی‌های مرتبط با یک بستنی یخی تمام‌عیار را توضیح می‌دهد که شامل توصیه‌هایی در مورد ترکیبات استفاده شده، چگونگی تولید محصول نهایی و حتی بهترین چوب بستنی (چوب درخت توس یا غان و چوب درخت سپیدار) است. در همین دوره است که فرزندان اپرسون، از او خواستند تا نام محصول را به چیزی که آن‌ها استفاده می‌کردند، یعنی پاپسیکل (Popsicle) تغییر دهد.

بستنی یخی را می‌توان اختراعی منحصربه‌فرد و با داستانی جالب و پر فراز و نشیب دانست. اختراعی تصادفی که البته برای مخترعش پایان خوشی نداشت. فرانک اپرسون ورشکسته شد و حقوق پتنت خود را به شرکت «Joe Lowe Co» فروخت (شرکتی که فروش محلی محصول با همکاری این شرکت صورت می‌گرفت). این تصمیم که به دلیل فشار اقتصادی صورت گرفت، پشیمانی و حسرت اپرسون را در پی داشت. خودش در این باره می‌گوید: «من ورشکست شده بودم و مجبور بودم که کل دارایی‌هایم را نقد کنم. از آن زمان، دیگر نتوانستم همان آدم قبلی شوم». جالب این‌که در ابتدای سال ۱۹۲۴، اپرسون با تأسیس شرکت «Popsicle Corporation»، فعالیت‌های تجاری خود را توسعه داد، اما تقریباً یک سال بعد (یک ماه پس از دریافت گواهی ثبت اختراع)، در سپتامبر ۱۹۲۴، حقوق پتنت را واگذار کرد.

شرکت مذکور، اختراع اپرسون را در مقیاس ملی به موفقیت رسانید. در سال‌های رکود بزرگ، این شرکت مدل دوقلوی این بستنی را طراحی کرد و آن را تنها با قیمت ۵ سنت به فروش رسانید تا به مصرف‌کنندگان برای صرفه‌جویی در پولشان کمک کند. در همین دوران بود که این بستنی دوقلوی خوشمزه، رقیبی جدید به نام گود هومر (Good Humor) پیدا کرد. این شرکت، با نوآوری منحصربه‌فرد خود که اولین بستنی چوبی با روکش شکلاتی بود، بازار بستنی یخی را کساد کرد.

اولین دعوی حقوقی بین دو شرکت، نقض حقوق کپی‌رایت بود که از سوی گود هومر مطرح گردید. این شرکت، رقیب خود را تحت پیگرد قانونی قرار داد و در نتیجه حکم دادگاه، شرکت پاپسیکل تنها می‌توانست بستنی یخی بفروشد و شرکت گود هومر هم، به فروش بستنی شکلاتی خود می‌پرداخت. در سال‌های بعد، مجموعه‌ای از تعارضات حقوقی بین دو شرکت پدید آمد که همگی به دلیل همپوشانی زیاد محصولات و رقابت بر سر گرفتن سهم بیشتری از بازار ایجاد می‌شد. برای مثال، پاپسیکل با عرضه یک بستنی یخی شیری، سعی کرد تا محدودیت‌های مرتبط با توافقات قبلی را بیازماید که خود به یک دعوی پر سروصدای جدید تبدیل شد.

در نهایت، در سال ۱۹۸۹ میلادی، شرکت بزرگ مواد غذایی یونیلور (Unilever)، برند پاپسیکل را تصاحب کرد و این برند را به چیزی فراتر از طعم‌های میوه‌ای اولیه خود گسترش داد. نکته جالب این‌که یونیلور با خریداری گود هومر، به رقابت چندین ساله بین دو شرکت هم خاتمه داد.

فرانک اپرسون، در سال ۱۹۸۳ میلادی فوت کرد. اختراع دوران کودکی وی که در یک شب بسیار سرد، به صورت کاملاً تصادفی متولد شده بود، بسیار موفق و بادوام از آب درآمد. داستان زندگی اپرسون، به شکل‌های مختلفی نقل شده است، از نشر داستان‌های مصور خنده‌دار گرفته تا کتاب انگیزشی و عقیدتی با موضوع اعتماد به خدا برای زندگی. برای درک بهتر اهمیت این اختراع کودکانه، این آمار را به یاد آورید که همه‌ساله بیش از ۲ میلیارد بستنی یخی در سرتاسر دنیا فروخته می‌شود.