پروفسور علی جوان

پروفسور علی جوان
۲۴ مهر ۱۳۹۹
(0)

تاریخ پر فراز نشیب دنیای علم و فناوری، فهرستی بلندبالا از دانشمندان و مخترعین خوش‌فکر ایرانی را در خود جای داده که هر یک، با اختراعات خلاقانه خود، گامی هر چند کوچک در رشد و اعتلای یکی از حوزه‌های فناوری برداشته‌اند. پروفسور علی جوان، مثالی خوب از مخترعین معاصر ایرانی است که با اختراع لیزر گازی و کاربردهای وسیعش، نام خود را در آسمان علم و نوآوری جاودانه ساخت. در این نوشتار، به این مخترع مشهور ایرانی پرداخته شده است.

تاریخ پر فراز نشیب دنیای علم و فناوری، فهرستی بلندبالا از دانشمندان و مخترعین خوش‌فکر ایرانی را در خود جای داده که هر یک، با اختراعات خلاقانه خود، گامی هر چند کوچک در رشد و اعتلای یکی از حوزه‌های فناوری برداشته‌اند. زمانی، ابوریحان بیرونی، جابربن حیان، زکریای رازی و ابن‌سینا، سردمدار نوآوری و ابداعات علمی در ایران و جهان بودند و در دوران معاصر نیز، افرادی مانند دکتر حسابی، پروفسور علی جوان و فیروز نادری، عهده‌دار این رسالت خطیر هستند. پروفسور علی جوان، مثالی خوب از مخترعین معاصر ایرانی است که با اختراع لیزر گازی و کاربردهای وسیعش در اسکنرها، جوشکاری، انتقال داده‌های اینترنتی و حتی فناوری‌های پزشکی، نام خود را در آسمان علم و نوآوری جاودانه ساخت.

علی جوان، دی‌ماه ۱۳۰۵ در تهران متولد شد و از همان کودکی، علاقه وافری به ریاضیات نشان داد. شاید آن روزها که علی جوان در دبیرستان مشهور البرز درس می‌خواند، هیچ‌کس فکرش را نمی‌کرد که روزی با اختراعات ارزشمندش، دنیای فناوری را به تعجب وا دارد.

«جوان»، در سال ۱۹۴۸ میلادی، پس از اخذ مدرک کارشناسی ارشد از دانشگاه تهران، برای ادامه تحصیل عازم آمریکا شد و در نهایت در سال ۱۹۵۴، مدرک دکتری فیزیک خود را از دانشگاه کلمبیا (Columbia University) دریافت کرد. چهار سال بعد، دکتر جوان به گروه تحقیقاتی آزمایشگاه بل (Bell Telephone Laboratories) پیوست، جایی‌که مسیر اختراع و نوآوری را برای این محقق ایرانی هموار نمود.

اواخر دهه ۱۹۵۰ میلادی را می‌توان سرآغاز ظهور فناوری لیزر دانست، به‌طوری‌که ابتدا، مبانی نظری لیزر در سال‌های ۱۹۵۹ و ۱۹۶۰ مطرح گردید و تنها چند ماه پس از انتشار این نظریه، علی جوان با همراهی دو تن از همکارانش، به نام‌های ویلیام بنت (William Bennett) و دونالد هریوت (Donald Herriott)، ایده‌ای جدید و منحصربه‌فرد برای توسعه نوعی لیزر گازی را در ذهن پروراندند. نتیجه تلاش‌های این گروه، اختراع لیزر گازی هلیوم- نئون، در دوازدهم دسامبر ۱۹۶۰ میلادی بود. حاصل دو سال فعالیت‌های تحقیق و توسعه‌ای و سرمایه‌گذاری 2 میلیون دلاری آزمایشگاه‌های بل، در ایده بلندپروازانه جوان و همکارانش نمود یافت.

یک روز پس از اختراع لیزر گازی در آزمایشگاه‌های بل، علی جوان و همکارانش اقدام به آزمایش آن برای ارسال یک پیام تلفنی نمودند. نتیجه، بسیار هیجان‌آور بود و اولین مکالمه تلفنی تاریخ با استفاده از لیزر نوری انجام گرفت. چهار دهه بعد، ارتباط از طریق لیزر، به یک امر رایج در صنایع تبدیل شد و عملاً یکی از نقاط عطف در رشد و توسعه فناوری‌های نوین، نظیر اینترنت، همین اختراع لیزر گازی بود. این اختراع، به حدی در توسعه ارتباطات لیزری از طریق فیبرهای نوری اثرگذار بود که پژوهشگران، آن را انقلابی در دنیای فناوری اطلاعات و ارتباطات نامیده‌اند.

نکته جالب پیرامون نوآوری پروفسور جوان و همکارانش، ترس و تردید آن‌ها هنگام آزمایش اختراعشان است. وی در این باره می‌گوید: «من ته دلم می‌دانستم که بالاخره می‌توانم لیزر گازی را اختراع کنم. خیلی‌ها نسبت به این نظریه بدبین بودند، حتی آن‌هایی که در تیم حضور داشتند هم برخی اوقات شک می‌کردند. یادم می‌آید زمانی‌که مشغول کار بر روی لیزر گازی بودیم، درست در هنگام آزمایش نهایی، به شوخی به یکی از آن‌ها گفتم: اگر کلید را بزنم و اتفاقی نیفتد چه؟ ناگهان انگار ترسیده باشد، صورتش سفید شد. شروع به خندیدن کردم و گفتم: نه، نه، حتماً کار می‌کند. مسئله ترس و تردید، برای تمامی کسانی که در حال کشف و اختراع چیز جدیدی هستند، رخ می‌دهد. آن‌ها نامطمئن و نگرانند، حتی وقتی که همه چیز مرتب است و جایی برای نگرانی وجود ندارد. برای من، تنها چیز مهم، این بود که لیزر گازی کار کند و همین‌طور هم شد».

لازم به تأکید است که پروفسور جوان، همانند دیگر مخترعین و فناوران، حفاظت از ایده‌ها و اختراعات خود را در اولویت قرار می‌داد. وی با کمک ویلیام بنت، لیزر گازی خود را در پتنتی تحت عنوان «Gas optical maser» به ثبت رسانید که نتیجه این اقدام، صدور گواهی ثبت اختراعی به شماره «US 3149290»، از سوی دفتر ثبت اختراعات و علائم تجاری آمریکا بود. این پتنت، در بیست و هشتم دسامبر ۱۹۶۰ به ثبت رسید و مالکیت آن، در اختیار آزمایشگاه‌های بل، به‌عنوان سرمایه‌گذار اصلی پروژه قرار گرفت.

پروفسور جوان، در سال ۱۹۶۱ میلادی، به دانشگاه «MIT» نقل‌مکان کرد و تا زمان بازنشستگی، در همان‌جا به تحقیقاتش ادامه داد. جالب این‌که در این دوره زمانی، نام «MIT» و شرکتی به نام «Laser Science»، به‌عنوان مالک پتنت‌هایی که مخترع آن‌ها پروفسور جوان می‌باشد، ذکر شده است. وی در شهریور ۱۳۹۵ و در حالی‌که توسط نشریه تلگراف، در رده دوازدهم انسان‌های نخبه جهان قرار گرفته بود، چشم از جهان فروبست.